Inclusief onderwijs: JA, maar bewaak je grens!

2 juli 2026

Hoe verander je een mooi ideaal in een werkbare praktijk? Tijdens de derde inspiratiesessie van Al Meer Voor Elkaar gingen onderwijsprofessionals kritisch met elkaar in gesprek. De conclusie? Inclusief onderwijs is een prachtige ambitie, maar het mag niet ten koste gaan van je welzijn.

Afgelopen woensdag 10 juni vond de derde verbindende inspiratiesessie plaats. Deze editie werd verzorgd door Myrna Ooms en Lisanne Kooij, projectleiders ‘inclusief onderwijs’ bij Stichting Almere Speciaal. Het doel van de bijeenkomst was kraakhelder: echt met elkaar in gesprek gaan. Regulier onderwijs, specialistisch onderwijs en andere disciplines moeten én willen nader tot elkaar komen. Door elkaar op te zoeken en de dialoog open te houden, kunnen we samen bouwen aan de toekomst van inclusief onderwijs.

Hype of fundamentele verandering?

Projectleider Myrna trapte de boeiende sessie af met een directe openingsvraag aan de zaal: “Aan welke situatie rond inclusief onderwijs dacht jij vanochtend nog op school?” Het aanwezige publiek was klein maar zeer divers, wat zorgde voor wisselende en boeiende reacties.

Een van de aanwezige toezichthouders uit een Raad van Toezicht plaatste direct een kritische kanttekening. Wordt inclusief onderwijs niet de nieuwe hype, zoals passend onderwijs dat ooit was? Om inclusie écht te realiseren, is er eerst een fundamentele verandering nodig in zowel de politiek als het onderwijssysteem zelf. Toch was de zaal het over één ding roerend eens: de wens om een kind binnen de eigen vertrouwde omgeving te behouden — mits dat de beste plek is — wordt breed gedragen. Dat het speciaal onderwijs daarnaast blijft bestaan, is een absolute no-brainer. Voor sommige leerlingen is en blijft het specialistische onderwijs simpelweg de beste plek om tot bloei te komen.

Rekken tot de grens bereikt is

De belangrijkste ondersteuningsvraag van de middag luidde: Wat moeten we doen om een kind met (tijdelijk) externaliserend gedrag, dat in principe thuishoort in het reguliere onderwijs, binnen de school te houden?

Inclusief onderwijs vraagt om een intensieve samenwerking met gespecialiseerde partijen. Alleen zo kun je een kind de juiste plek bieden. Tegelijkertijd schuilt hier een groot gevaar. De praktijk laat zien dat grenzen van leerkrachten, intern begeleiders en directeuren steeds verder worden opgerekt. Men wil koste wat kost die inclusieve plek bieden. Wanneer dit gepaard gaat met te weinig middelen en een gebrek aan professionele hulp, worden grenzen structureel overschreden. Dit gaat uiteindelijk ten koste van het welzijn van iedereen in de school.

De basis moet op orde zijn

Om inclusief onderwijs werkbaar en haalbaar te houden, is discipline-overstijgende samenwerking essentieel. Je moet elkaar blindelings weten te vinden en durven om hulp te vragen. Dat is precies de gedachte achter deze inspiratiesessies en het initiatief Al meer voor Elkaar.

Tijdens de discussie kwam een belangrijk praktijkadvies naar voren: de basis van een school moet op orde zijn om überhaupt 'rekbaar' te kunnen zijn. Als het fundament wankelt, is er simpelweg geen ruimte of energie om creatief om te gaan met de complexe hulpvragen van leerlingen met een speciale onderwijsbehoefte. Scholen moeten dus eerst aan duidelijke randvoorwaarden voldoen voordat inclusie kan slagen.

Samen bouwen aan ondersteuning

Gelukkig zijn er al concrete stappen gezet. SAS lichtte tijdens de sessie de programmalijn ‘Onderweg naar onderwijs’ toe. Binnen deze gerichte aanpak wordt de expertise van het gespecialiseerde onderwijs al vroegtijdig ingezet. Zo worden reguliere scholen direct ondersteund bij complexe hulpvragen.

De projectleiders gebruikten deze middag om waardevolle ervaringen, kritische vragen en concrete behoeften op te halen uit het werkveld. Met deze input kunnen we samen verder bouwen aan een passend en gezond ondersteuningsaanbod voor zowel de leerlingen als de onderwijsprofessionals zelf.

Wat betekent inclusief onderwijs voor jou?

Aan het einde van de inspiratiesessie werd de balans opgemaakt. Wat betekent inclusief onderwijs nu echt voor de aanwezigen? Een greep uit de veelzeggende reacties uit de zaal:

● "...nog een hele uitdaging."

● "...alle kinderen een passende plek om tot ontwikkeling te komen."

● "...belangrijk, maar faciliteer het dan ook goed."

● "...iedereen op de toppen van zijn kunnen, maar niemand op zijn tenen."

● "...altijd het uiteindelijke streven."

● "...een droom."

Wil je ook deelnemen aan de inspiratiesessies van Al Meer Voor Elkaar? Check de website en schrijf je in voor de volgende sessie.

Auteur: Merlijn de Jager